Ayar ve milyem nedir?
Altın neredeyse hiçbir zaman tamamen saf kullanılmaz; sertlik ve dayanıklılık için gümüş, bakır gibi metallerle alaşım yapılır. Ayar, alaşımdaki altın oranını 24 üzerinden anlatır: 24 ayar en saf, 14 ayar ise ağırlığının yarısından biraz fazlası altın olan alaşımdır. Milyem aynı oranı binde olarak yazar ve hesap için daha kullanışlıdır. 1 gram altının içerdiği saf altın, milyemin 1000'e bölünmesiyle bulunur.
Saf altın (g) = ağırlık (g) × milyem ÷ 1000
Teorik milyem = ayar ÷ 24 × 1000
| Ayar | Ayar ÷ 24 | Kullanılan milyem | 1 gramdaki saf altın | 10 gramdaki saf altın |
|---|---|---|---|---|
| 24 ayar gram altın (995 milyem) | 1.000,0 | 995 | 0,995 g | 9,95 g |
| 22 ayar altın | 916,7 | 916 | 0,916 g | 9,16 g |
| 18 ayar altın | 750,0 | 750 | 0,75 g | 7,5 g |
| 14 ayar altın | 583,3 | 585 | 0,585 g | 5,85 g |
Kaynak: 14, 18 ve 22 ayar için British Hallmarking Council, Guidance on Fineness Description (s. 2); 24 ayar gram altın için Darphane, Sorularla Cumhuriyet Altını (Soru 13: 995/1000 saflıkta 24 ayar standart külçe).
Tablodaki iki sütun aynı şeyi göstermez. "Ayar ÷ 24" sütunu ayarın matematiksel karşılığıdır; "kullanılan milyem" ise damgalarda ve ticarette kullanılan, yuvarlanmış standart değerdir. 18 ayarda ikisi aynıdır. 14 ayarda kullanılan 585 milyem, teorik orandan biraz yüksektir. 24 ayarda ise piyasadaki gram altın 995 milyemdir; yani "24 ayar" denen ürün de tam olarak saf değildir.
Ayarlar arasındaki saf altın farkı
Aşağıdaki tablo, satırdaki ayardan 1 gramın içerdiği saf altının, sütundaki ayardan kaç gramda bulunduğunu gösterir. Örneğin bir takıyı başka ayardaki bir takıyla değiştirirken aynı altın miktarını korumak için gereken ağırlığı buradan okuyabilirsiniz.
| 1 gram | 24 ayar gram altın (995 milyem) | 22 ayar altın | 18 ayar altın | 14 ayar altın |
|---|---|---|---|---|
| 24 ayar gram altın (995 milyem) | 1,000 g | 1,086 g | 1,327 g | 1,701 g |
| 22 ayar altın | 0,921 g | 1,000 g | 1,221 g | 1,566 g |
| 18 ayar altın | 0,754 g | 0,819 g | 1,000 g | 1,282 g |
| 14 ayar altın | 0,588 g | 0,639 g | 0,780 g | 1,000 g |
Tablo yalnızca altın miktarını karşılaştırır. Örneğin 10 gram 14 ayar bir zincirin içerdiği saf altın 6,39 gram 22 ayar takıda ya da 5,88 gram 24 ayar gram altında bulunur. Takıların fiyatına eklenen işçilik, ayardan bağımsızdır ve bu tabloya dahil değildir.
22 ayar: 916 mı, 916,6 mı?
22 ÷ 24 oranı 916,667 milyem eder ve sonsuza kadar devam eden bir ondalıktır. Bu yüzden 22 ayar için bu oranın aşağı kesilmiş iki yazımını görürsünüz; ikisi de en yakın değere yuvarlanmış değildir. British Hallmarking Council tablosu 22 ayarı 916 milyem olarak eşler; bu sitedeki 22 ayar takı ve bilezik hesapları bu değeri kullanır. Darphane ise Cumhuriyet ve Reşat altınları için 22 ayarı 916,6 milyem olarak ifade eder; çeyrek, yarım, tam ve Ata altını hesapları bu değerle yapılır.
Fark küçüktür ama ölçülebilir: 1 gramda 0,0006 g saf altın eder. Bir ziynet çeyrekte (1,754 g) bu fark toplam 0,0011 g saf altına karşılık gelir.
995 ile 1000 milyem arasındaki fark
1000 milyem teorik olarak tamamen saf altındır ve hesaplarda "saf gram" olarak geçer. Bankaların ve kuyumcuların ilan ettiği gram altın fiyatı ise genellikle 995 milyem altın içindir; Darphane de Cumhuriyet altını üretimi için 995/1000 saflıkta 24 ayar standart külçe kabul eder. 1 gram gram altında 0,995 g saf altın vardır. Bu nedenle saf altın gram fiyatı, gram altın fiyatının 0,995'e bölünmesiyle bulunur. Yukarıdaki hesaplayıcıda fiyatın saflığını seçerek bu dönüşümü yapabilirsiniz.
Bazı ürünler 999,9 gibi daha yüksek saflıkla satılır. Böyle bir ürünü hesaplarken faturada veya sertifikada yazan milyemi kullanın; ürünün adındaki "24 ayar" ifadesi tek başına milyemi göstermez.
Hangi ayar nerede kullanılır?
Cumhuriyet ve Reşat altınlarının tümü 22 ayardır. Bilezikler çoğunlukla 22 ayar, yüzük, kolye ve zincir gibi takılar sıklıkla 14 veya 18 ayar olarak satılır. Gram altın ve külçe 24 ayardır. Ayar düştükçe alaşım sertleşir ve günlük kullanıma dayanıklılığı artar, ama gram başına içerdiği altın azalır. Bir takının ayarını üzerindeki damgadan veya faturasından öğrenebilirsiniz. Gramajı bilinen bir takının saf altın içeriğini bilezik hesaplama, Cumhuriyet altınlarının ağırlığını Cumhuriyet altını kaç gram sayfasında bulabilirsiniz.
